Zarząd OZZFM, działając na podstawie Statutu Związku (par. 9), Konwencji Nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy, oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2015 (sygn. akt K 1/13) podjął decyzję o przyjmowaniu w poczet członków Związku osób samozatrudnionych.
A przy okazji: przypominamy o Walnym Zebraniu!
Zagadnienie "samozatrudnieni a członkostwo w związkach" jest niestety dość skomplikowane. Zgodnie ze Statutem OZZFM „Członkiem Związku może zostać osoba […] bez względu na formę świadczenia pracy”. Jednocześnie jednak zgodnie z Ustawą o Związkach Zawodowych (art. 2 ust. 1)
prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami
Użycie słowa "pracownicy" zamyka drogę do zrzeszania się w związkach zawodowych między innymi osobom samozatrudnionym, w szczególności fizykom medycznym zatrudnionym na tzw. kontraktach.
Zapis ustawy wydaje się pozornie zgodny z ratyfikowaną przez Polskę Konwencją Nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącą wolności związkowej i ochrony praw związkowych, która stanowi tak:
pracownicy i pracodawcy, bez jakiegokolwiek rozróżnienia, mają prawo, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia, tworzyć organizacje według swego uznania, jak też przystępować do tych organizacji, z jedynym zastrzeżeniem stosowania się do ich statutów
Diabeł tkwi jednak w szczegółach. Okazuje się, że w oryginalnej wersji tej konwencji w miejscu słowa „pracownicy” znajduje się słowo „workers”:
Workers and employers, without distinction whatsoever, shall have the right to establish and, subject only to the rules of the organisation concerned, to join organisations of their own choosing without previous authorisation
Słowo to miało w zamyśle oznaczać nie "pracownika", czyli osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, a każdą osobę wykonującą pracę. Tę interpretację potwierdziła w marcu 2012 roku, w odpowiedzi na skargę NSZZ Solidarność, sama Międzynarodowa Organizacja Pracy. Na stronie 294 tego dokumentu można znaleźć następujące zalecenie MOP dla Polski:
1087. In the light of its foregoing conclusions, the Committee invites the Governing Body to approve the following recommendations:
(a) The Committee requests the Government to take the necessary measures in order to ensure that all workers, without distinction whatsoever, including self-employed workers and those employed under civil law contracts, enjoy the right to establish and join organizations of their own choosing within the meaning of Convention No. 87.
Niestety, polskie władze do tej pory nie zareagowały na apel MOP. W czerwcu 2012 roku Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych skierowało do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności Ustawy o Związkach Zawodowych z Konstytucją RP i Konwencją nr 87. Już po trzech latach, bo w czerwcu 2015 roku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych jest niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim ogranicza wolność tworzenia i wstępowania do związków zawodowych osobom wykonującym pracę zarobkową niewymienionym w tym przepisie.
Zgodnie z opinią prawnika
w świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego prawo zrzeszania się w związkach zawodowych przysługuje nie tylko pracownikom w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy […], ale także wszelkim pracownikom w znaczeniu konstytucyjnym, tj. osobom wykonującym pracę zarobkową na rzecz innych podmiotów i spełniającym kryteria określone w tym wyroku. Dotyczy to także osób samozatrudnionych […]
Jedyne zastrzeżenie stanowi to, aby osoby samozatrudnione wykonywały pracę zarobkową osobiście i nie zatrudniały w tym celu innych osób.
Niestety, do tej pory zapisy ustawy o związkach zawodowych nie zostały zmienione. Pomimo to Zarząd OZZFM podjął decyzję o przyjmowaniu do Związku osób samozatrudnionych, opierając sie bezpośrednio na wyroku TK oraz - przede wszystkim - na Statucie Związku.